Epilepsy

የሚጥል በሽታ ለሚያመዉ ሰዉ ምን ኣይነት የመጀመሪያ እርዳታ ላድርግ? / Seizure First Aid

ከ10 ሰዎች 1 ያህሉ የሚጥል በሽታ ሊኖርባቸው ይችላል። ይህ ማለት መናድ የተለመደ ነው፣ እና አንድ ቀን በሚጥልበት ጊዜ ወይም በኋላ የሆነን ሰው መርዳት ሊኖርብዎ ይችላል። የመናድ/ሚጥል በሽታ ዓይነቶችና መንስኤውን ለማወቅ ከፈለጉ መናድ/የሚጥል በሽታ ዓይነቶችና መንስኤው  በሚል ርዕስ የተጻፈውን ጽሁፍ ያንብቡ።

መናድ በራሱ እስኪቆም ድረስ ያንን ሰው ለመጠበቅ ምን ማድረግ እንደሚችሉ ይወቁ።

መናድ/ የሚጥል በሽታ በሚከሰትበት ጊዜ ሁሉ ወደ 911 እደውላለሁ?

መናድ አብዛኛውን ጊዜ አስቸኳይ የሕክምና ክትትል አያስፈልጋቸውም። ከእነዚህ ውስጥ አንዱ ወይም ከዚያ በላይ እውነት ከሆኑ ብቻ 911 ይደውሉ፡

  • ግለሰቡ ከዚህ በፊት መናድ ገጥሞት አያውቅም።
  • ግለሰቡ መናድ ከተከሰተ በኋላ የመተንፈስ ወይም የመንቃት ችግር አለበት.
  • መናድ ከ 5 ደቂቃዎች በላይ ይቆያል.
  • ግለሰቡ ከመጀመሪያው በኋላ ብዙም ሳይቆይ ሌላ መናድ አለው.
  • በመናድ ወቅት ሰውየው ይጎዳል።
  • መናድ የሚከሰተው በውሃ ውስጥ ነው.
  • ግለሰቡ እንደ የስኳር በሽታ፣ የልብ ሕመም ወይም ነፍሰ ጡር የሆነ የጤና ችግር አለበት።
EEG-study-being-done-for-epileptic-patient
photo credit:@Flickr https://www.flickr.com

ለማንኛውም የመናድ አይነት የመጀመሪያ እርዳታ

ብዙ አይነት የመናድ ዓይነቶች አሉ። አብዛኛው የሚጥል በሽታ በጥቂት ደቂቃዎች ውስጥ ያበቃል። ማንኛውንም የሚጥል በሽታ አይነት ያለበትን ሰው ለመርዳት እነዚህ አጠቃላይ ነገሮች ያድርጉ፡-

  • መናድ እስኪያበቃ ድረስ እና ሙሉ በሙሉ እስኪነቃ ድረስ ኣብረዉ ይቆዩ። ካለቀ በኋላ ሰውዬው ደህንነቱ በተጠበቀ ቦታ እንዲቀመጥ እርዱት።
  • አንዴ ንቁ ከሆኑ እና መግባባት ከቻሉ በጣም ቀላል በሆነ መንገድ የሆነውን ነገር ይንገሯቸው።
  • ሰውየውን አፅናኑ እና በእርጋታ ይንገሩዋቸው።
  • ግለሰቡ የሕክምና አምባር ወይም ሌላ የድንገተኛ ጊዜ መረጃ ለብሶ እንደሆነ ያረጋግጡ።
  • እራስዎን እና ሌሎች ሰዎችን ያረጋጉ.
  • ግለሰቡ በደህና ወደ ቤት መመለሱን ለማረጋገጥ ታክሲ ወይም ሌላ ሰው ለመጥራት ያቅርቡ።

ለአጠቃላይ ቶኒክ-ክሎኒክ (ግራንድ ማል) የሚጥል በሽታ የመጀመሪያ እርዳታ

ብዙ ሰዎች ስለ መናድ/ seizure ሲያስቡ፣ አጠቃላይ የሆነ ቶኒክ-ክሎኒክ መናድ (ግራንድ ማል መናድ ) ይመስላቸውል።

አጠቃላይ የሆነ ቶኒክ-ክሎኒክ መናድ (Generalized Tonic-Clonic seizure) ያለበት ሰዉ ሊያሳይ ከሚችላቸው ምልክቶች ውስጥ: ሰውዬው ሊጮህሊወድቅ፣ ሊንቀጠቀጥ ይችላል፣ እና በዙሪያው ስላለው ነገር ምንም ላያውቅ ይችላል።

እንደዚህ አይነት መናድ ያለበትን ሰው ለመርዳት ልታደርጋቸው የምትችላቸው ነገሮች እነኚሁና፡

  • ታማሚውን ወለሉ ላይ እንዲተኛ ያድርጉ ያስተኙት።
  • ታማሚውን በቀስታ ወደ አንድ ጎን ያዙሩት። ይህም ሰውዬው እንዲተነፍስ ይረዳል።
  • በታማሚው ዙሪያ ያለውን ቦታ ከማንኛውም ከባድ ወይም ሹል ነገሮች ያጽዱ። ይህ ጉዳት እንዳይደርስ መከላከል ይችላል።
  • ለስላሳ እና ጠፍጣፋ ነገር ልክ እንደ የታጠፈ ጃኬት ከጭንቅላቱ በታች ያድርጉት።
  • የዓይን መነፅርን ካለው ያውልቁት ።
  • ለመተንፈስ አስቸጋሪ የሚያደርገውን ማሰሪያ ወይም በአንገቱ ላይ ያለውን ማንኛውንም ነገር ይፍቱ።

የሚጥል ጊዜ መናድ ከ5 ደቂቃ በላይ የሚቆይ ከሆነ ወደ 911 ይደውሉ።

 

ማድረግ የሌለብዎ ነገሮች

ከሚከተሉት ነገሮች ውስጥ አንዱንም በጭራሽ አታድርጉ።

  • ግለሰቡን ወደ ታች አትያዙ ወይም እንቅስቃሴዎቹን ለማቆም አይሞክሩ.
  • በሰውየው አፍ ውስጥ ምንም ነገር አታስቀምጡ. ይህ ጥርስን ወይም መንጋጋውን ሊጎዳ ይችላል. የሚጥል በሽታ ያለበት ሰው ምላሱን መዋጥ አይችልም።
  • አፍ ለአፍ እስትንፋስ ለመስጠት አይሞክሩ (እንደ CPR)። ሰዎች ብዙውን ጊዜ መናድ ካቆሙ ቡሃላ በራሳችው ጊዜ እንደገና መተንፈስ ይጀምራሉ።

ለበለጠ/ተጨማሪ ምክር ወይም መረጃ ሃኪሞን ያማክሩ።

Reference:

  1. https://www.cdc.gov/epilepsy/about/types-of-seizures.htm
  2. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/seizure/symptoms-causes/syc-20365711
  3. https://www.cdc.gov/epilepsy/about/first-aid.htm

Disclaimer:

This blog provides general information and discussions about health and related subjects. The information and other content provided in this blog, or in any linked materials, are not intended and should not be construed as medical advice, nor is the information a substitute for professional medical expertise or treatment.

If you or any other person has a medical concern, you should consult with your health care provider or seek other professional medical treatment. Never disregard professional medical advice or delay in seeking it because of something that have read on this blog or in any linked materials. If you think you may have a medical emergency, call your doctor or emergency services immediately. The opinions and views expressed on this blog and website have no relation to those of any academic, hospital, health practice or other institution.

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *